Rozmowa z Patrykiem Różyckim

Współczesna galeria sztuki zbyt często przypomina sterylną świątynię milczenia. Białe ściany, chłodne światło i opisy naszpikowane hermetycznym żargonem sprawiają, że przeciętny odbiorca czuje się tam jak intruz na trudnym egzaminie, którego zasad nikt mu nie wyjawił. W ten świat Patryk Różycki wchodzi nie z taranem, lecz z rozbrajającą szczerością niedzielnego obiadu. Maluje to, co nazywa „prostymi historiami”, choć w rzeczywistości są to opowieści omijające intelektualne zasieki, by uderzyć prosto w to, co w nas najbardziej ludzkie i nieosłonięte.

U fundamentów filozofii Różyckiego leży koncepcja „otwartej struktury obrazu”. To radykalnie demokratyczne narzędzie: artysta wierzy, że nie potrzebujemy doktoratu z historii sztuki, by poczuć ciężar przedstawionej sceny. Wystarczy, że sami kiedyś żyliśmy, kochaliśmy lub cierpieliśmy. Biografia artysty przestaje być jego prywatną własnością, stając się uniwersalnym lustrem. Różycki traktuje współdzielenie doświadczenia niemal biologicznie – jako rodzaj dodatkowego zmysłu:
„Tak jak mamy zmysł wzroku, węchu, słuchu i tak dalej, to tak samo takim zmysłem, który nas aktywuje, działa tak imersyjnie, jest współdzielenie doświadczeń z przedstawieniem, z osobą, która wyprodukowała obraz”.
Kiedy patrzysz na jego płótna, nie analizujesz pociągnięć pędzla. Uruchamia się w tobie pamięć własnych poranków i wieczorów. To sprawia, że sztuka przestaje być martwym eksponatem, a staje się żywym dialogiem.

Na obrazach Różyckiego krew, pot i łzy mieszają się z banalnością dnia codziennego. Widzimy wspólne sikanie z rodziną czy dłoń dorosłego mężczyzny splatą z dłonią ojca. To sytuacje, które rzadko trafiają na afisz kultury popularnej. Są zbyt intymne, zbyt „nienormatywne”, a dla wielu po prostu wstydliwe. To, co artysta nazywa „prostą historią”, w rzeczywistości jest walką o widzialność obszarów dotąd spychanych w cień. Przełamywanie wstydu poprzez pokazywanie codziennej bliskości ma głęboki wymiar terapeutyczny. Ujawnienie tego, co „brudne” lub „nieatrakcyjne”, pozwala nam oswoić własne lęki i jest kluczowe dla zachowania zdrowia psychicznego.

Wybór prostego języka – zarówno w malarstwie, jak i w opisach – to u Różyckiego świadoma decyzja polityczna. Artysta doskonale zna mechanizm wykluczenia wynikający z awansu społecznego. Pamięta przepaść między wiejskim „Domem Kultury”, gdzie szczytem sztuki były lokalne pejzaże, a elitarnymi salonami Zachęty czy hermetyczną twórczością Wilhelma Sasnala. Dla Różyckiego sztuka, która potrzebuje „kontekstu”, by zaistnieć, jest często sztuką, która odcina się od jego korzeni. „Chciałbym, żeby te wszystkie obrazy (…) były w taki sposób powiedziane, że właśnie tak jakbym jechał do moich rodziców i im opowiadał, i oni mówią: 'Kumamy, to super, fajnie’”. Edukacja szkolna często nie wystarcza, by przebić się przez elitarny mur współczesnej estetyki. Dlatego Różycki rezygnuje z trudnych słów. Chce tworzyć dla ludzi, którzy nie czytają pism branżowych, ale czują ciężar życia.

Różycki płynnie przenosi punkt ciężkości ze swojej rodziny pochodzenia na „rodzinę z wyboru”. Żyjąc w relacji poliamorycznej z Martyną i Michałem, artysta nie uprawia prowokacji. Dla niego to po prostu kolejna odsłona tego samego nurtu biograficznego. Zamiast kulturowego mitu miłości romantycznej dla dwojga, pokazuje złożoną strukturę opartą na przyjaźni i świadomej decyzji o wspólnym byciu.
To nowe „malarstwo rodzinne” niesie ze sobą ogromny ładunek etyczny. Artysta nie traktuje swoich bliskich jak przedmiotów – przed upublicznieniem obrazu Michał i Martyna mają prawo wglądu w teksty i korekty wizji. To budowanie bezpiecznej bazy, w której nikt nie jest wykorzystywany dla „dobra sztuki”.

Podejście Różyckiego do interpretacji bywa dla krytyków szokujące. Jego obrazy są, jak sam mówi, „dosadne” i „łopatologiczne”. Kiedy maluje ojca biorącego pożyczkę na jego studia, nie chce, byś szukał tam metafory czy abstrakcyjnego kółka. Chce, byś zobaczył konkretną umowę kredytową i konkretny trud. Odrzucenie metafory to wyraz szacunku dla przeżytego bólu. Życie jego rodziny nie jest materiałem do estetycznej zabawy dla elit. „Opowiadam to w tak prosty sposób, bo życie mojej rodziny czy moje życie nie jest do interpretacji i nie jest do rozrywki. (…) Zależy mi na tym, żeby te historie były usłyszane w konkretny sposób – w taki, w jaki ja je przeżyłem”.

Droga Patryka Różyckiego – od studenta eksperymentującego z wideo i „krzyczeniem w lesie”, po dojrzałego twórcę mierzącego się z żałobą po śmierci siostry – uczy nas, że sztuka może być najkrótszą drogą do drugiego człowieka. Jego twórczość stawia nam niewygodne pytanie: czy my sami mamy dość odwagi, by opowiadać o sobie w sposób tak bezpośredni i bezwstydny, by inni mogli poczuć się w naszym doświadczeniu bezpiecznie?